Αναστοχασμός πεδίου

Εγώ και οι άλλοι στη δουλειά:
προς τη δημιουργία νέων δυναμικών
Μέθοδος άνευ διδασκάλου!

"Επιστρέφω στη δουλειά μετά από μακρά αναρρωτική άδεια. Κακές εκπλήξεις..."
Με διοικητικά στελέχη επιχειρήσεων και πρώην ασθενείς. Παρίσι, 2013.
Τα εργαστήρια απευθύνονται σε κάθε ομάδα που την συνδέει ένα κοινό επάγγελμα ή ένα κοινό εργασιακό πεδίο. Απαντούν στην ανάγκη της δια βίου μάθησης και του συνεχούς αναστοχασμού των προβλημάτων που προκύπτουν στον εργασιακό χώρο.

Σχετικά με την ανάγκη τέτοιων εργαστηρίων

Είναι πλέον κοινός τόπος ότι κάτι συμβαίνει με τον εργασιακό χώρο. Η δυσφορία είναι διαχύτη, τα εργασιακά δικαιώματα συρρικνώνονται, και πλέον δεν μιλάμε μόνο για τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της ανεργίας, αλλά και γι’ αυτές της εργασίας… Πώς μπορούμε να δράσουμε στο πεδίο ώστε να καταπολεμήσουμε την αίσθηση αδυναμίας απέναντι στη δυσαρέσκεια;

Το πρώτο βήμα είναι να πάρουμε κάποια απόσταση ώστε να διακρίνουμε αίτια και συνέπειες, να αναλύσουμε συστημικά τον εργασιακό μας χώρο, να αναρωτηθούμε και να εξετάσουμε ποια είναι η θέση μας σε αυτόν, να ξανακάνουμε λόγο για κοινά ή ανταγωνιστικά συμφέροντα.

Οι εμπειρίες μας είναι ανεξάντλητη πηγή γνώσεων, αρκεί να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης ώστε να μπορέσουμε ελεύθερα να τις ανασύρουμε, να τις καταθέσουμε και να μάθουμε ο ένας απ’ τον άλλον. Γιατί δεν χρειάζεται πάντα κάποιος «ειδικός» να μας υποδεικνύει τις λύσεις, ακόμα λιγότερο την ανάγνωση του προβλήματος. Αληθινοί ειδικοί μιας κατάστασης είναι εκείνοι που τη βιώνουν.

Στα εργαστήρια αναστοχασμού εμπειριών πεδίου, οι συμμετέχοντες μοιράζονται τα βιώματα και τις προβληματικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουν στην επαγγελματική τους ζωή. Με εργαλείο τη διαδραστική μέθοδο του θεάτρου-φόρουμ, τις δραματοποιούν, τις αναλύουν και αναζητούν συλλογικά διεξόδους και λύσεις.

Η ομάδα αυτο-εκπαιδεύεται. Μέσα από τον πειραματισμό και με φάρο τη συλλογική ευφυΐα, καταπολεμά την αίσθηση του μοιραίου, της ματαιότητας και της μοναξιάς, αρχίζει να διακρίνει τη δομική διάσταση του προβλήματος, ανακτά εμπιστοσύνη και μπαίνει σε νέες δυναμικές δράσης και αλλαγής

Παιδαγωγική προσέγγιση

Δεν χρειάζεται να έχει κανείς γνώσεις υποκριτικής για να συμμετέχει στο θέατρο-φόρουμ˙ δεν χρειάζεται καν να του αρέσει το θέατρο! Οι ρόλοι που οι συμμετέχοντες καλούνται να παίξουν είναι κοινωνικοί, σαν αυτούς που ο καθένας μας παίζει καθημερινά.

Οι συμμετέχοντες προτείνουν οι ίδιοι τα ζητήματα που θα δραματοποιηθούν και θα γίνουν υλικό για το θέατρο-φόρουμ. Το θέατρο επιτρέπει την αποστασιοποίηση και η αποστασιοποίηση γεννά το κριτικό βλέμμα. Το να βγει κανείς από τον ρόλο του (στη ζωή) και να μπει στον ρόλο κάποιου άλλου (στη σκηνή) σημαίνει ότι βλέπει τον εαυτό του, ότι μπαίνει στη θέση του ανταγωνιστή του, και ότι μπορεί να αναλύσει τόσο τη δική του όσο και τη στάση του άλλου. Στο θέατρο κάνουμε «σαν να», ωστόσο κάνουμε «ακριβώς όπως».

Μέσω του ρόλου και της δραματοποίησης, οι συμμετέχοντες ανταλλάσσουν εμπειρίες, ιδέες και προτάσεις για την επίλυση του προβλήματος, ανακαλύπτουν και υιοθετούν διαφορετικές οπτικές γωνίες, κατανοούν τα σημεία στα οποία οι δυσκολίες αποκρυσταλλώνονται, συνειδητοποιούν τις όποιες δυσλειτουργίες, βλέπουν την ενσάρκωση των συνεπειών, τις συζητούν ελεύθερα και συλλογικά, έτσι ώστε τελικά να μπορέσουν να διατυπώσουν εφικτές προτάσεις για δράση και αλλαγή.

Μέσα από το παιχνίδι και την επαφή με την ομάδα, μετατρέπουν σταδιακά τη δυσαρέσκεια, το παράπονο, την αίσθηση αδυναμίας ή και ανικανότητας που αρχικά εκφράζουν, σε δυναμική παρέμβασης και αλλαγής. Βιώνουν το ότι δεν υπάρχει μια και μοναδική λύση σε μια κατάσταση που μοιάζει αδιέξοδη, αλλά ότι ο καθένας θα εφαρμόσει αυτό που μπορεί βάσει αυτού που ο ίδιος είναι.

Έρχονται σε επαφή με έναν άλλο τρόπο παραγωγής και μετάδοσης της γνώσης: όχι πια από καθέδρας και από το σύγγραμμα, αλλά ισότιμα και με αφετηρία την εμπειρία. Εξοικειώνονται έτσι με μια νέα αντίληψη για το τι μπορεί να είναι γνώση.

θεατρο φορουμ - CNFPT Tours
Αναστοχασμός εμπειριών πεδίου με τις νηπιαγωγούς της Τουρ,
παρουσία της Annick Girardin, τέως υπουργού Δημοσίου Τομέα Γαλλίας.
Εθνικό Κέντρο Δια Bίου Μάθησης (CNFPT), Τours, 2015.

ΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ

Η ανάγκη των εκπαιδευτικών για έναν χώρο όπου θα συζητήσουν ελεύθερα για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στον χώρο της δουλειάς τους είναι έντονη. Πόσο μάλλον που καλούνται να αντιμετωπίσουν μόνοι τους, αυτοσχεδιάζοντας και χωρίς τη βοήθεια κρατικών εκπαιδεύσεων, τις κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών…

Η πολυπολιτισμική μαθητική κοινότητα και τα προβλήματα που προκύπτουν, η επαφή με τους γονείς και ο χειρισμός των απαιτήσεών τους, η σχέση με τους συναδέλφους και την ιεραρχία είναι τα θέματα που συνήθως απασχολούν τους εκπαιδευτικούς.

Στα εργαστήρια αυτά, δάσκαλοι και καθηγητές συναντιούνται και για πρώτη φορά συνθέτουν μια ομάδα που συνεργάζεται. Πέρα από τις συστημικές διαφορές που συνήθως τους απομακρύνουν, είναι όλοι τους αναπόσπαστα μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας και όλοι τους ιδιαίτερα στοιχεία της εκπαιδευτικής διεργασίας. Το να βρεθούν όλοι μαζί (όπως όλοι μαζί βρίσκονται στη σχολική διαδρομή του κάθε παιδιού) βοηθάει την ανάλυση του σχολικού θεσμού σαν ένα όλον, άρα και των προβλημάτων σαν μια μετακυλιόμενη συνέχεια.